خطر سفر به کشور مبدأ برای پناهندگان سابق کانادا و پیامدهای حقوقی

خانواده‌های ایرانی که از طریق ویزای پناهندگی موفق به اخذ اقامت دائم کانادا شده‌اند، هنگام تصمیم‌گیری برای سفر به کشور مبدأ با حساسیت و ریسک بالایی روبه‌رو هستند. حتی سفرهایی با مدت کم یا با اهداف به ظاهر انسانی می‌تواند به‌شدت وضعیت اقامت دائم را تهدید کند و پیامدهای حقوقی جبران‌ناپذیری داشته باشد.

بازگشت به کشور مبدأ؛ نقطه ضعف پناهندگان سابق

بازگشت به کشور مبدأ پس از دریافت اقامت دائم به عنوان Protected Person، به‌سادگی زمینه لغو اقامت و حمایت پناهندگی را فراهم می‌کند. طبق اسناد پرونده Roman Slepcsik، او پس از هفت بار رفت‌وآمد به جمهوری چک به بهانه‌های خانوادگی، توسط اداره مهاجرت کانادا (IRCC) با این استدلال روبه‌رو شد که دوباره خود را تحت حمایت کشور مبدأ قرار داده است. این اقدام منجر به لغو هر دو وضعیت اقامتی و حمایتی شد و اکنون پس از سی سال زندگی و بیست‌وچهار سال کار در کانادا، خطر اخراج او را تهدید می‌کند.

مثال عینی:
یک خانواده ایرانی پس از دریافت اقامت دائم ویزای پناهندگی، برای مراسم ترحیم یکی از اعضای خانواده‌شان به ایران بازگشتند. اداره مهاجرت کانادا پس از بازگشت آن‌ها بررسی مجدد را آغاز کرد و به این نتیجه رسید که با این سفر خطر قبلی دیگر برایشان جدی محسوب نمی‌شود یا تهدید رفع شده است. همین امر باعث شد روند لغو اقامت دائم و وضعیت حمایتی آن‌ها آغاز شود و خانواده درگیر دفاعیه حقوقی زمان‌بر و پرهزینه گردد.

نص صریح قانون مهاجرت کانادا چه می‌گوید؟

بر اساس قانون سال ۲۰۱۲، چنانچه فردی وضعیت Protected Person را از دست دهد، اداره مهاجرت کانادا نه‌تنها می‌تواند، بلکه اجازه دارد اقامت دائم او را هم لغو کند. این قانون صرف‌نظر از مدت حضور یا میزان ادغام متقاضی در جامعه کانادا، بی‌ملاحظه اجرا می‌شود. دادگاه تجدیدنظر فدرال نیز در سال ۲۰۲۰، درخواست توقف اخراج Roman را رد کرد. جامعه ایرانی پناهنده در کانادا باید این روند را هشدار جدی تلقی کند.

وضعیت حقوقی	پیش از سفر به کشور مبدأ	پس از سفر به کشور مبدأ
وضعیت حمایت	محفوظ	امکان لغو توسط IRCC
اقامت دائم	معتبر	امکان لغو اقامت
حق شهروندی	قابل اقدام	در صورت لغو، ناممکن
خطر اخراج	وجود ندارد	ریسک جدی اخراج پس از بررسی

مثال عینی:
فرض کنید شخصی ده سال ساکن کانادا بوده، مشغول به کار است و فرزندانش در مدارس این کشور تحصیل می‌کنند اما هنوز شهروند نشده است. بازگشت این فرد با گذرنامه ایرانی برای دیدار والدین، IRCC را به ایجاد پرونده بررسی دوباره سوق می‌دهد؛ در این صورت، اصل نیاز به حمایت زیر سؤال می‌رود و ممکن است در کوتاه‌ترین زمان، تمامی حقوق اقامتی خود را از دست بدهد.

سفرهای انسانی؛ همان ریسک با ظاهر متفاوت

حتی سفرهایی با هدف مراقبت از والدین بیمار یا شرکت در مراسم خانوادگی نیز از ریسک حقوقی معاف نشده‌اند. IRCC، مطابق با نمونه پرونده‌ها، این سفرها را نشانه دریافت مجدد حمایت از کشور مبدأ می‌داند. بسیاری از خانواده‌های ایرانی همچنان پیوند عاطفی با زادگاه خود دارند؛ اما مراجعه به وکیل مهاجرت پیش از هر تصمیم، ضروری است.

مثال عینی:
یک پناهنده سابق برای عیادت مادر بیمار خود به ایران بازگشته، اما هنگام ورود مجدد به کانادا با احضاریه اداره مهاجرت مواجه می‌شود. مأمور IRCC برداشت می‌کند که انجام سفر بدون مشکل نشانه نبود خطر است و فرآیند لغو اقامت دائم را آغاز می‌کند. هدف سفر هرچند انسانی باشد، معمولاً انگیزه مراجع برای IRCC ملاک تصمیم‌گیری نیست؛ بلکه اصل سفر به کشور مبدأ معیار ارزیابی خواهد بود.

عواقب لغو اقامت؛ پایان همه چیز

لغو وضعیت حمایتی و اقامت دائم به معنای شروع روند اخراج از کاناداست. پرونده Roman Slepcsik اثبات می‌کند حتی سی سال زندگی و بیست‌وچهار سال سابقه کاری، هیچ تضمینی برای حفظ حقوق اقامتی نمی‌آورد. هرکس مانند او، پیش از اقدام برای شهروندی با این محرومیت روبه‌رو شود، برای همیشه شانس تابعیت را از دست خواهد داد. امکان استفاده از فهرست حقوقی و وکالت در تورنتو در پلازا برای یافتن وکیل معتبر، راه‌گشا خواهد بود.

مثال عینی:
یک پناهنده ایرانی که ده سال زندگی خود را در کانادا ساخته است، پس از سفر به ایران با ابلاغیه آغاز لغو اقامت روبه‌رو می‌شود. از او انتظار می‌رود شواهد کافی مبنی بر بقای خطر ارائه دهد و درگیر روند حقوقی پرهزینه‌ای گردد. اگر دفاع او پذیرفته نشود، تمام سال‌های زحمت، کار و سرمایه‌گذاری‌اش از دست خواهد رفت و بازگشت به ایران پس از سال‌ها دوری، وضعیتی تلخ و دشوار برای ادغام مجدد ایجاد می‌کند.

گروه‌های پُرخطر؛ چه کسانی بیشترین آسیب را می‌بینند؟

پناهندگانی که تاکنون پاسپورت کانادایی دریافت نکرده‌اند و به کشور مبدأ سفر می‌کنند، در صدر گروه‌های پرریسک قرار دارند. کسانی که بنا به دلایل زبانی، مشغله یا بی‌اطلاعی برای شهروندی اقدام نکرده‌اند، با لغو وضعیت حمایتی عملاً هیچ شانسی برای باقی ماندن پیدا نخواهند کرد.

مثال عینی:
جوان ایرانی که به دلیل تحصیل و گرفتاری، اخذ پاسپورت کانادایی را عقب انداخته بود، برای دیدار خانواده به ایران رفت و پس از بازگشت، به علت باز بودن پرونده پناهندگی و عدم دریافت شهروندی، با ریسک اخراج و فرصت حقوقی بسیار محدود مواجه شد.

چک‌لیست ریسک‌سنجی برای سفر احتمالی:

• آیا پاسپورت کانادایی داری؟
• قبلاً برای شهروندی اقدام کرده‌ای؟
• هنوز Protected Person یا اقامت دائم هستی؟
• هدف سفرت واقعاً غیرقابل اجتناب است؟
• با وکیل مهاجرت درباره ریسک‌ها مشورت کرده‌ای؟
• اسناد کافی برای اثبات تهدید در کشور مبدأ داری؟
• از تعداد و دفعات سفرهای قبلی آگاه هستی؟

مقایسه خدمات حقوقی و مهاجرتی ایرانیان؛ کجا راحت‌تر پیدا می‌شود؟

در مجموع ۹۶۹۱ واحد حقوقی و مهاجرتی در سراسر کانادا ثبت شده اما فقط ۱۳ واحد تأییدشده‌اند. تورنتو با داشتن ۳۷۳ کسب‌وکار در این حوزه، شرایط بسیار بهتری نسبت به شهرهای کوچک‌تر دارد؛ این عدد به‌خوبی اهمیت برنامه‌ریزی محل زندگی را نشان می‌دهد. امکان جستجو در پلازا و مطالعه راهنماهایی نظیر نامه‌های جدید مهاجرت کانادا درباره خدمت سربازی سپاه و راه‌حل‌ها برای تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر وجود دارد.

شهر	تعداد حقوقی و مهاجرتی
سراسر کانادا	۹۶۹۱
تورنتو (Ontario)	۳۷۳
ونکوور (BC)	۱۹۴
نورث یورک	۶۴

مثال عینی:
فرض کنید دو خانواده ایرانی یکی ساکن تورنتو و دیگری در نورث یورک هستند. خانواده تورنتویی امکان انتخاب از میان صدها وکیل و مشاور را دارد؛ اما خانواده نورث یورک با ۶۴ گزینه، احتمالاً مجبور به مراجعه به شهر بزرگ‌تر برای مشاوره تخصصی خواهد شد. ما در پلازا دیده‌ایم که در تورنتو ۳۷۳ گزینه ثبت شده وجود دارد.

رایج‌ترین اشتباه‌ها درباره سفر پناهندگان سابق به کشور مبدأ

• فرض بی‌خطر بودن سفرهای کوتاه یا انسانی و بی‌نیازی به بررسی.
• بی‌توجهی به ضرورت مشورت با وکیل مهاجرت پیش از سفر.
• اطمینان نادرست از کافی بودن مدت طولانی اقامت و زندگی در کانادا برای حفظ امنیت حقوقی.
• اقدام نکردن برای شهروندی و اتکا به اقامت دائم.
• غفلت از مستندسازی دلایل سفر و تهدیدات قبلی.
• بی‌خبری از اینکه حتی یک بار سفر به کشور مبدأ می‌تواند ریسک‌زا باشد.

گام بعدی چیست؟

آن‌هایی که اقامت دائم را از طریق پناهندگی گرفته‌اند و هنوز شهروند نشده‌اند، پیش از هر برنامه سفر باید حتماً وکیل مهاجرت قابل اعتماد خود را در پلازا و فهرست حقوقی و وکالت در تورنتو شناسایی و مشورت کنند. مطالعه وبلاگ پلازا و راهنماهای به‌روز، اطلاعات کاربردی بیشتری ارائه می‌دهد.

به نظر ما، بی‌توجهی به همین قوانین و خطرها – مخصوصاً در سال‌های اخیر و طبق قانون ۲۰۱۲ – بزرگ‌ترین ریسک را برای خانواده‌های پناهنده ایرانی رقم می‌زند، زیرا تجربه پرونده‌های واقعی این را نشان داده است.