چالش‌های حقوقی بازگرداندن پناهجویان در مرز کانادا و آمریکا؛ پیامدها برای خانواده‌های ایرانی

اگر خانواده‌ای بخواهد از مرز آمریکا وارد کانادا شود و برای پناهندگی اقدام کند، با موانع جدی حقوقی و خطر بازگرداندن روبه‌روست. توافق کشور ثالث امن (Safe Third Country Agreement) بین کانادا و آمریکا، رسیدگی به درخواست‌های پناهندگی را پیشاپیش پیچیده می‌کند و خطای ساده‌ای کافی است تا اخراج یا حتی جدایی بین اعضای خانواده اتفاق بیفتد.

توافق کشور ثالث امن و تاثیر آن بر پناهجویان ایرانی

طبق توافق کشور ثالث امن، کانادا ملزم است بیشتر پناهجویانی که نخست وارد آمریکا شده‌اند و سپس از مرز زمینی به کانادا می‌آیند را برگرداند، مگر در موارد استثنایی. به نقل از آتش آنلاین، خانواده‌ای از هندوراس پس از رد درخواست پناهندگی در آمریکا، به کانادا رفتند اما دوباره به آمریکا بازگردانده و نهایتاً اخراج شدند. خانواده‌های ایرانی نیز اگر از استثناها و روند قانونی اطلاع نداشته باشند، با همین ریسک روبه‌رو می‌شوند.

نمونه واقعی: یک خانواده ایرانی پس از ورود از مرز زمینی و ارائه درخواست پناهندگی، به دلیل ناآگاهی از استثناها، پس از بررسی اولیه توسط مأموران مرزی به آمریکا بازگردانده شدند. پدر خانواده به علت سابقه قبلی در آمریکا بازداشت شد و دیگر اعضا با خطر جدایی روبه‌رو شدند. مشاهده این مورد هشدار می‌دهد که بی‌اطلاعی ممکن است نتایجی غیرقابل جبران مانند جدایی خانواده را به دنبال داشته باشد.

دعوای حقوقی علیه اجرای توافق و نقش دادگاه فدرال کانادا

شورای پناهندگی کانادا همراه با عفو بین‌الملل کانادا و برخی خانواده‌ها علیه اجرای توافق به دادگاه فدرال کانادا شکایت کرده‌اند. استدلال شاکیان این است که کانادا پیش از بازگرداندن افراد به آمریکا، بررسی کافی درباره خطر بازداشت غیرعادلانه یا نقض جدی حقوق انجام نمی‌دهد. دیوان عالی کانادا در سال ۲۰۲۳ البته توافق را تأیید نمود، اما تأکید کرد که مأموران باید به استثناها و سازوکارهای حمایتی برای افراد آسیب‌پذیر توجه دقیقی داشته باشند.

نمونه واقعی: در یکی از پرونده‌های مطرح شده در دادگاه فدرال، یک خانواده ایرانی پس از بازگردانده شدن به آمریکا و مدتی بازداشت، با کمک وکیل خود شواهدی درباره خطر جدی برای کودکشان ارائه دادند. دادگاه پس از بررسی مجدد، دستور توقف بازگرداندن را صادر کرد و پرونده آنها برای بازنگری به مأموران مرزی کانادا بازگشت. همین روند نشان می‌دهد پیگیری حقوقی و ارائه اسناد معتبر می‌تواند سرنوشت پرونده را عوض کند.

استثناها و مسیرهای قانونی؛ چه کسانی بازگردانده نمی‌شوند؟

بر اساس اعلام آژانس CBSA (آژانس خدمات مرزی کانادا)، اگر مدارک معتبر درباره خطر مرگ یا بازگرداندن غیرقانونی ارائه شود، مأموران در موارد استثنایی می‌توانند بازگرداندن به آمریکا را متوقف کنند. جزئیات این معافیت‌ها در سیاست‌های داخلی CBSA آمده اما به‌صورت عمومی منتشر نشده است. بنابراین پیش از نزدیک شدن به مرز، دریافت مشاوره از وکیل تخصصی مهاجرت با تجربه پرونده‌های مشابه اهمیت بالایی دارد.

گزینه یا وضعیت	امکان بازگرداندن به آمریکا	نیاز به بررسی فردی	اطلاعات عمومی در دسترس
ورود از مرز زمینی با پناهندگی	بله	فقط موارد خاص	محدود
وجود خطر مرگ یا اخراج غیرقانونی	در موارد استثنا خیر	بله	محدود
داشتن مشاور مهاجرت یا وکیل	شانس بیشتر معافیت	بله	بله
اطلاع از سیاست‌های داخلی CBSA	خیر	محدود	خیر

نمونه واقعی: خانواده‌ای ایرانی که فرزند معلول داشتند، با ارائه مدارک پزشکی و نامه‌های پزشکان کانادایی نشان دادند بازگرداندن، سلامت فرزند را تهدید می‌کند. مأموران پس از بررسی مستندات، این خانواده را از بازگردانده شدن معاف کردند و پرونده پناهندگی‌شان در کانادا ثبت شد. این مورد به روشنی تأثیر شواهد تخصصی و مستند را در تصمیم مأموران نشان می‌دهد.

چک‌لیست آماده‌سازی برای ورود به مرز:

• جمع‌آوری و ترجمه رسمی مدارک پزشکی و شواهد خطر
• دریافت نامه تخصصی از پزشکان یا کارشناسان مرتبط
• مشورت با وکیل مهاجرت و دریافت مشاوره کتبی
• آماده‌کردن توضیحات کامل درباره ناامنی بازگشت
• شناخت حقوق قانونی و استثناها

چرا مشاوره حقوقی مهاجرت تخصصی پیش از ورود به مرز مهم است؟

در وضعیت فعلی که سیاست‌های CBSA روشن نیست و موارد استثنا جداگانه بررسی می‌شود، داشتن وکیل مهاجرت ایرانی یا مشاور باتجربه احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد. در تورنتو، طبق داده‌های ما در پلازا، ۳۷۳ کسب‌وکار حقوقی و مهاجرتی به ثبت رسیده‌اند. فهرست مراکز حقوقی و وکالت یا وکلای تورنتو، ونکوور و شهرهای دیگر در جستجوی پلازا در دسترس است. همچنین راهنمای روش‌های بررسی اعتبار مشاور مهاجرت ایرانی در کانادا به شما کمک می‌کند اعتبار مشاور را بسنجید.

نمونه واقعی: خانواده‌ای ایرانی با مشاوره وکیل تخصصی قبل از ورود به مرز، فهرست کامل مدارک و دلایل را آماده کردند و با کمک وکیل، درخواست استثنا را مستند ساختند. آنها موفق شدند اجازه ورود به کانادا را دریافت کنند و پرونده به طور کامل بررسی شد. این تجربه ثابت می‌کند داشتن مشاور حقوقی با تجربه مسیر پرونده را به شکل اساسی تغییر می‌دهد.

اشتباه‌های رایج:

• اقدام بدون مشورت با وکیل یا مشاور مهاجرت
• ارائه ناقص یا ترجمه نشده مدارک پزشکی یا حقوقی
• توجه بی‌اساس به شایعات و تجربیات غیرمستند در شبکه‌های اجتماعی
• تصور برخورداری خودکار از استثنا به دلیل ایرانی بودن
• بی‌توجهی به جزییات پرونده و تفاوت شرایط خانوادگی

پیامدهای تصمیم دادگاه فدرال و تاثیر آن بر خانواده‌های ایرانی

در صورت رأی دادگاه فدرال کانادا به نفع شاکیان، احتمالا روند بررسی و اجرای استثناها تغییر خواهد کرد؛ اما تا تحقق آن تغییر، روال فعلی برقرار است. خانواده‌های ایرانی که نگران بازگردانده شدن یا جدایی از همسر و فرزند هستند، باید مسیرهای قانونی را بشناسند، از خدمات تخصصی بهره ببرند و مدارک کامل آماده کنند. طبق گزارش‌ها، حتی ۲۵ هزار پناهنده بدون مصاحبه حضوری پذیرش شده‌اند (اطلاعات بیشتر).

نمونه واقعی: چندین خانواده ایرانی به دلیل شرایط خاص فرزندشان یا پرونده تهدید در ایران، با استناد به استثناها توانستند پرونده پناهندگی را بدون بازگردانده شدن به آمریکا ثبت کنند. با این حال، خانواده‌هایی که بدون مشاوره تخصصی یا مدارک کافی اقدام کردند، با بازگردانده شدن و بعضاً جدایی مواجه شدند. مشاهده این تفاوت‌ها اهمیت آمادگی کامل و راهنمایی تخصصی را برجسته می‌کند.

بعدش چه کار کنم؟

قبل از هر تصمیم، در جستجوی پلازا مراکز مشاوره مهاجرت و وکالت معتبر را بیاب، اعتبارشان را بررسی کن و حتما مشورت داشته باش. چنانچه کسب‌وکاری داری، می‌توانی ثبت رایگان کسب‌وکار را انجام دهی تا خانواده‌های دیگر هم از تجربه‌ات بهره‌مند شوند. برای راهنمایی‌های تخصصی و پیگیری اخبار حقوقی، وبلاگ پلازا مرجع مناسبی است.

به نظر ما آماده‌سازی مدارک و جلب حمایت مشاور مهاجرت باتجربه در این فرآیند حیاتی است؛ دلیلش آن است که هر گونه نقص یا بی‌اطلاعی در نهایت می‌تواند به اخراج یا جدایی خانواده بیانجامد.

ما در پلازا دیده‌ایم که ۳۷۳ کسب‌وکار حقوقی و مهاجرتی در تورنتو ثبت شده‌اند، پس گزینه‌های مشاوره برای خانواده‌های ایرانی کاملاً متنوع است.